Een terugblik en een toekomstvisie

In 1984, nu zo'n 25 jaar geleden, beslisten een aantal enthousiastelingen op initiatief van Maurice Willocx, om een heemkundige vereniging op te richten. De Heemkring Opwijk-Mazenzele was geboren.

Nu 25 jaar later, kan de heemkring in ieder geval terugkijken op een succesvol en gevarieerd parcours met tentoonstellingen, voordrachten, heemkundige wandelingen, heemkundige- en geschiedkundige lessenreeksen, publicaties allerhande, een eigen tijdschrift (tot 2008), een uitgebreide archief- en documentatieverzameling, een gevulde en drukbezochte website, een elektronische nieuwsbrief,… De aandachtspunten binnen de werking waren even boeiend als divers: lokale geschiedenis, heemkunde, de zorg voor het cultureel en onroerend erfgoed, archeologie, nieuwe straatnamen, oude buurtwegen,…

Maar daar blijft het niet bij: Heemkring Opwijk-Mazenzele is er altijd van overtuigd geweest dat wij vandaag mee zorgen voor de geschiedenis en het erfgoed van morgen. Daarom heeft HOM altijd actief gebruik gemaakt van de inspraakmogelijkheden en andere democratische drukkingsmiddelen  met betrekking tot de ruimtelijke ordening, de bescherming van het erfgoed, het uitvoeren van archeologische opgravingen. Met wisselend succes, dat geven we toe. Bovendien wordt onze kritische en ongebonden houding niet door iedereen geapprecieerd. Mensen die zich inzetten ten behoeve van het algemeen belang, zonder individueel en persoonlijk voordeel, niet iedereen heeft het er even gemakkelijk mee. Toch denken we dat hiermee op een aantal vlakken echt wel het verschil hebben kunnen maken…

Zoals in elke verenigingswerking heeft ook de Heemkring Opwijk-Mazenzele goede momenten gehad en ogenblikken dat het wat minder ging. De perikelen rond het archief en de eigendommen van de vereniging hebben veel energie gevraagd (en blijven dat doen). Het is ongetwijfeld een donkere periode geweest. Maar degenen die dachten de vereniging hiermee klein te krijgen hebben zich vergist: de Heemkring heeft van de nood een deugd gemaakt en is hier zonder meer versterkt uitgekomen. Het afsluiten van het archief heeft ervoor gezorgd dat op zoek werd gegaan naar andere, vaak minder of zelfs onbekende bronnen. Het heeft ervoor gezorgd dat heel wat nieuw materiaal ter beschikking kwam, ook in de eigen archief- en documentatieverzameling.

Zoals u dat van ons gewoon bent, wil de Heemkring ter gelegenheid van haar 25-jarig bestaan niet alleen achterom maar ook vooruit kijken. Niet leven in het verleden, maar op basis van een kritische zelfanalyse naar de toekomst kijken.

Vandaag beschikt de Heemkring Opwijk-Mazenzele over een kleine, maar erg actieve en op elkaar ingespeelde kern. Het maakt het enerzijds mogelijk om op een snelle manier beslissingen te nemen. Anderzijds blijft het een uitdaging om met dit beperkt aantal mensen de activiteiten zowel kwantitatief als kwalitatief op hetzelfde peil te houden.

HOM heeft daarom een strategie uitgewerkt om ervoor te zorgen dat andere mensen actief betrokken worden bij de werking van de vereniging. We starten met de bevraging van mogelijk geďnteresseerden. Ook u kan namen van mensen die u hiervoor geschikt acht doorgeven. Het is de bedoeling dat deze mensen langzaam kunnen groeien en het op termijn stilaan van de huidige ploeg kunnen overnemen. Wij staan daarbij open voor de vernieuwende inzichten en willen er bovendien voor zorgen dat erfenissen uit het verleden (lees de relatie met de gemeente) de evolutie van deze nieuwe ploeg niet in de weg staan. Uiteraard willen wij wel trouw blijven aan onze principes van pluralisme en objectiviteit.

De gebeurtenissen van enkele jaren geleden hebben de Heemkring Opwijk-Mazenzele ertoe aangezet om zelf op een actieve manier een archief- en documentatieverzameling te gaan uitbouwen. De resultaten daarvan, zijn ook voor de vereniging zelf, onverwacht en overtreffen alle verwachtingen. Veel mensen schonken ons het vertrouwen en bezorgden vele vaak unieke archiefstukken en documenten. De verzameling mag gezien worden en wordt zoveel mogelijk ontsloten via publicaties, de website,…

Toch wringt het een beetje. Een in de geschiedenis van Opwijk en Mazenzele geďnteresseerde persoon kan in Opwijk zowel in het Gemeentelijk Archief terecht als in de uitgebreide verzameling van de Heemkring. Die verzamelingen bevinden zich op andere plaatsen, zijn anders ontsloten,… terwijl ze elkaar toch aanvullen.
Ook vanuit onze dagelijkse werking ervaren wij dat zelf als een gemiste kans, een opportuniteit naar de toekomst toe. Zelf hebben wij onder andere in het kader van de Erfgoeddag 2009 reeds voorstellen gedaan naar nieuwe en intense samenwerking. De politieke verantwoordelijken houden voorlopig nog altijd liever vast aan het verleden en weigeren elke uitgestoken hand.
Dat neemt niet weg dat wij ook wat dit betreft blijven ijveren voor een structurele oplossing en samenwerking die iedere individuele burger ten goede komt en die uitgaat van het algemeen belang en niet van het eigenbelang.
Omdat de Heemkring niet over een eigen lokaal beschikt, kan de ontsluiting van onze eigen verzameling niet in optimale omstandigheden gebeuren. Wij willen alvast de dialoog aangaan en praten onder welke voorwaarden en modaliteiten (bruikleen,…) de HOM-verzameling samen met het gemeentelijk archief ten dienste kan worden gesteld van iedere geďnteresseerde.

Een andere uitdaging heeft betrekking op onze publicaties en in eerste instantie op ons tijdschrift. Toen in 1989 gestart werd met het tijdschrift was dat een weloverwogen keuze. Het was op dat ogenblik de manier om het materiaal waarover we beschikten op een toegankelijke manier te ontsluiten en bij de mensen te brengen. Toch hadden we nu het gevoel dat we ons echt wel moesten gaan beraden over het tijdschrift. Na ruim beraad en wikken en wegen heeft het bestuur van onze vereniging beslist om de publicatie van het papieren HOM-tijdschrift stop te zetten.
Dat betekent echter niet dat we niet meer gaan publiceren, integendeel zelfs. Vandaag de dag bieden het internet en andere digitale toepassingen oneindig veel mogelijkheden en daar willen we volop op gaan inzetten. Kortom, wat u mag verwachten zijn verzorgde digitale publicaties: met inhoud, gestructureerd, met links naar andere relevante webpagina's, mooi gelayout (met kleurenillustraties),..., zoals u dat van ons gewenst bent. Eén van de voordelen is ook  dat we niet langer gebonden zijn aan een vast stramien van een tijdschrift, maar dat we kunnen publiceren wanneer een bijdrage klaar is. Bovendien laat het toe te diversifiëren: basisinformatie voor wie gewoon geďnteresseerd is en meer diepgaande info voor wie over de specifieke onderwerpen meer wil weten. Eén en ander vraagt zowel voor de abonnees (HOM-leden) als voor onze medewerkers aan de publicaties een andere manier van werken, maar de informatie en de heemkundige bijdragen blijven zeker beschikbaar. De HOM-nieuwsbrief (via email), en de HOM-websites (met inbegrip van 'Beeldbank Opwijk') worden een schatkamer aan heemkundige informatie. Meer info hieromtrent vindt u alvast op http://www.heemkringopwijk.be/nieuws/fr/160.htm.

Kortom, u merkt het. De Heemkring Opwijk-Mazenzele zit nog vol toekomstplannen. Daarbij willen we de uitdagingen niet uit de weg gaan en zijn we ons bewust van de eventuele bedreigingen. Maar we zijn ervan overtuigd dat we met uw hulp en uw steun samen kunnen werken aan de verdere uitbouw van de vereniging, met een aangepaste ploeg, een geactualiseerd werking, maar met dezelfde gedrevenheid.