Nieuwe publicatie:

Oude Opwijkse geslachten

De publicatie 'Oude Opwijkse geslachten' werd voorgesteld op zaterdag 29 juni 2002 in het lokaal Duivenzolder van het GC Hof ten Hemelrijk te Opwijk.

Gastspreker was Dr. Jur. Jozef DAUWE,

beheerder Vlaamse Vereniging voor Familiekunde (VVF), 
erevoorzitter VVF-afdeling Dendermonde.

Toespraak van de heer Jozef Dauwe

Het is mij een bijzonder genoegen om vandaag, samen met U, de nieuwste publicatie van de productieve Heemkring Opwijk-Mazenzele boven de doopvont te mogen houden en dit om verschillende redenen:

Vandaag is familiegeschiedenis erg in, ten bewijze de vele genealogische verenigingen en tijdschriften. En dit is een perfect normaal verschijnsel. Elke mens, waar ook ter wereld, stelt zich op een bepaald moment in zijn leven immers de vraag : wie waren mijn voorouders, waar kwamen zij vandaan, wat hebben zij in hun leven gedaan. 

Deze in wezen existentiële vragen konden vroeger alleen worden beantwoord door leden uit de toplagen van de maatschappij. Enkel de adel en de hoge burgerij hadden geld, tijd en kennis om zich bezig te (laten) houden met genealogie, met het opstellen van stambomen en met familieonderzoek. Hele bibliotheken werden dan ook volgeschreven over deze zogenaamde 'belangrijke' families, voor wie titels en stambomen soms meer betekenden dan geld en goed. 

Aan de familiale verwantschappen van eenvoudige mensen, nochtans de overgrote meerderheid van de bevolking, werd omzeggens geen aandacht besteed. Badinerend, maar totaal ten onrechte, werd gesteld : 'Ces gens simples, ces gens heureux, n'aient pas d'histoire'. 

Nu, door de democratisering van het onderwijs, door de nivellering van de sociale structuren, door de toegankelijkheid van de archiefbewaarplaatsen en door de huidige vrijetijdscultuur is het ook voor mensen uit de brede basis van onze samenleving in principe mogelijk geworden hun roots op te zoeken en te bestuderen. 

In de praktijk echter is het niet zo gemakkelijk. Het opstellen van familiestambomen vraagt heel veel kennis en kunde. Vertrouwd zijn met de diverse aspecten en vindplaatsen van archiefbestanden, met de paleografie of de kunde om oude geschriften te lezen, met kennis van het Latijn, van vroegere rechtstoestanden, termen en gebruiken enz. Naast vakverenigingen, zoals de in 1964 opgerichte Vlaamse Vereniging voor Familiekunde (V.V.F.), stellen wij met genoegen vast dat ook sommige Heemkundige kringen veel belangstelling tonen voor dit aspect uit het verleden van hun werkgebied. Dit is zeker het geval met de bloeiende Heemkring Opwijk-Mazenzele die in haar tijdschrift, dat terloops gezegd in zijn genre een van de beste en meest gevarieerde is van Vlaanderen, reeds jaar en dag vele kolommen inruimt voor de geschiedenis van de Opwijkse families. Op die wijze hebben een schare stille werkers, onder de bezielende impuls van Maurice Willocx en zijn ploeg, een blijvende bijdrage geleverd om de soms ingewikkelde familieverbanden te ontrafelen en als gesneden brood ter beschikking te stellen van alle geïnteresseerden.

Vandaag gaat de HOM nog een stap verder met de uitgave van een heus stamboek waarin de genealogische filiatie van maar liefst 33 oeroude Opwijkse geslachten wordt weergegeven, dikwijls nog aangevuld met een uitgebreide afstamming in vrouwelijke lijnen. De meeste van die stambomen gaan terug tot begin de jaren 1500, sommige zelfs tot in de jaren 1200 ! Zij werden allen samengesteld door Mr. Leo Lindemans; enkel voor een drietal genealogieën, nl. deze van de families Van den Breeden, Luypaert en Verdoodt werd hij redactioneel bijgestaan door Louis van den Breen uit Buggenhout en door Lode Ooms uit Opwijk. De auteurs hebben zich niet beperkt tot de gegevens van de parochieregisters maar hebben uitvoerige opzoekingen gedaan in andere beschikbare bronnen, onder meer in de moeilijk toegankelijke schepengriffies van de streek en zelfs in de archieven van de Rekenkamers, zoals uit het uitgebreid en wetenschappelijk verzorgd apparaat van de voetnoten blijkt. De meeste genealogieën eindigen in het begin van de 2051' eeuw, zodat enerzijds de privacy wordt geëerbiedigd, maar anderzijds het voor de huidige afstammelingen kinderspel is om aan te knopen bij de stamreeksen met hun voorouders. 

Zoals in het Woord Vooraf van het boek wordt aangegeven betreft het hier meestal autochtone, honkvaste families die soms eeuwenlang een belangrijke rol hebben gespeeld in het sociaal-maatschappelijk weefsel van dit dorp. Maar dit boek is niet alleen belangrijk voor de naamdragers van de 33 families die werden uitgewerkt. Ieder van ons weet dat wij niet enkel afstammen van onze naamdragende voorvaderen, maar evenzeer en in dezelfde mate van onze voormoeders en van onze moederlijke voorvaderen. Concreet betekent dit dat op een tijdspanne van amper een paar eeuwen wij soms al afstammen of verwant zijn met meer dan 100 verschillende families ! Onnodig dus te benadrukken dat elke rasechte Opwijkenaar met een bijna wiskundige zekerheid in dit boek verscheidene van zijn voorouders zal aantreffen. 

Wat de presentatie en de typografische vormgeving betreft tart deze uitgave van de Heemkring Opwijk-Mazenzele werkelijk elke verbeelding. Ze is uniek in haar soort en ik ken geen ander werk van die omvang voor de ruime regio. In feite is het geen boek meer maar eerder een monument op papier te noemen. Wij hebben inderdaad een turf in handen van liefst 646 bladzijden in 4° formaat, versierd met een aantal bijpassende illustraties waaronder een groot aantal familiewapens. Om de massale schat aan gegevens die er in verwerkt zijn vlot toegankelijk te maken heeft het coördinatieteam, bestaande uit Lieven Guffens, Ingo Luypaert, Jan Meeussen, Jules Van de Velde en Maurice Willocx, op het einde vier handige verwijzingsregisters samengesteld zowel op de persoons- en plaatsnamen als op de vermelde toponiemen. Een rekensommetje leert dat er liefst 2.432 verschillende familienamen worden in gerepertorieerd met verwijzing naar 430 gemeenten waar nu afstammelingen van deze Opwijkse families wonen ! 

Deze overvloedige schat aan gegevens zal niet alleen aan vele heem- en familiekundigen houvast bieden voor het speurwerk naar de geschiedenis van hun eigen dorp en familie. Maar, zoals de auteur opmerkt, ook wetenschappers zoals demografen en sociologen zullen hierin bouwstenen vinden voor hun studies rond migratie, mobiliteit, gezinspatronen, voornaamgeving enz. Bovendien hoop ik, in deze tijd van verschraling van het gemeenschapsleven en van vereenzaming van de mens, dat dit boek mag bijdragen om de samenhorigheidsband tussen alle Opwijkenaars inniger aan te spannen. Want wie dit monument doorbladert zal opnieuw leren beseffen dat wij tenslotte allemaal genen van dezelfde voorouders in ons dragen en min of meer familie zijn van elkaar. Laten wij uit dit gegeven, dat de Heemkring Opwijk Mazenzele ons vandaag aanbiedt, onze levenslessen trekken. 

Als erevoorzitter van de Vlaamse Vereniging voor Familiekunde van het Land van Dendermonde, tot welk gebied Opwijk gedurende heel het Oud Regime (dus tot 1795) behoorde en dat dan ook een zo innig verstrengelde band heeft met de bestudeerde families, kan ik niet anders dan met een grote fierheid en dankbaarheid Mr. Leo Lindemans en het bestuur van de HOM gelukwensen met hun creatieve samenwerking die resulteerde in het monument dat zij vandaag voor de hele regio hebben neergeplant. 

Jozef DAUWE