Volgens een definitie bij het oorspronkelijk ontwerp van de wet van 10 april 1841 over de buurtwegen, is er sprake van een buurtweg wanneer deze weg, ongeacht het vervoermiddel, wettelijk erkend wordt als noodzakelijk voor alle bewoners van één of meer gemeenten, of van een deel van een gemeente.

Deze wegen werden ca. 1845 gedetailleerd vastgelegd in de gemeentelijke Atlassen der Buurtwegen. Deze bezitten nu, na meer dan 150 jaar, nog rechtskracht. Zij worden op het gemeentehuis nog intensief gebruikt.

Een groot gedeelte van de buurtwegen bestaat uit voet- en fietswegen. De wegen en paden doorkruisen onze gemeente in alle richtingen. Zij vormen doorgaans een korte weg tussen de wijken onderling en tussen de afgelegen wijken en de dorpscentra. In veel gevallen volgen zij het traject van onze eeuwenoude kerkwegen, molenwegen, marktwegen,...

Veelal zijn deze wegen, indien zij degelijk onderhouden worden, een veilig alternatief voor de schoolgaande jeugd, voor de wandelaars en voor de fietsers.

Het gemeentebestuur staat wettelijk in voor het toezicht op het behoud en voor het degelijk onderhoud van alle buurtwegen die tot het openbaar domein behoren.

De afschaffing, verplaatsing, rechttrekking,... van buurtwegen, dus ook van onze voetwegen, is onderworpen aan een strikte reglementering en procedures.

Een degelijke staat van de wegen zal uiteraard hun gebruik aanwakkeren. Het gebrek aan onderhoud en hun verval worden door sommigen aangegrepen om ze af te sluiten, ze in te palmen en ze eventueel te laten verdwijnen!

Een regelmatig gebruik van de wegen en paden is dan ook het beste middel om het reëel behoud en het in goede staat bewaren van de voetwegen, af te dwingen.

Geregeld worden aanpassingen aan het tracé van buurtwegen nagestreefd. In vele gevallen dienen dergelijke wijzigingen slechts de strikt persoonlijke belangen van een aanpalende eigenaar. Doorgaans vormen zij echter een praktisch nadeel voor de gebruikers van de wegen.

Onze heemkundige vereniging is uiteraard een grote voorstander van de herwaardering en van het gebruik van onze vaak aloude voet- en andere buurtwegen.

Regelgeving (met literatuur) voor buurtwegen en andere landelijke wegen

•	Wet van 10 april 1841 op de buurtwegen (PDF)
•	Provinciaal politiereglement op de buurtwegen
•	Provinciaal politiereglement der wegen (provincie Brabant, 1955) (PDF)
•	Fundamentele regels omtrent buurtwegen. Het arrest van het Hof van Cassatie van 13 januari 1994, Recente Arresten van het Hof van Cassatie, door Hendrik Vuye1994, p.93-99.
•	Nieuw provinciaal politiereglement op de buurtwegen (Besluit van de provincieraad van 28 april 2009)
•	Besluit van de Vlaamse regering houdende vaststelling van een algemene bouwverordening inzake wegen voor voetgangersverkeer, 29 april 1997, B.S. 07/05/1997
•	Voorstellen van een decreet trage wegen (stand juni 2005) (ZIP)
•	Brochure 'Buurtwegen', provincie Vlaams-Brabant (2010)

De Wet op de Buurtwegen mag dan wel dateren van 10 april 1841, zij zorgt er wel voor dat onze buurtwegen juridisch goed beschermd zijn. Aangezien buurtwegen een aanzienlijk deel van onze wegen vormen, is deze wetgeving nog steeds brandend actueel.
Onder het voorwendsel van administratieve vereenvoudiging en verduidelijking zou het juridisch kader van de buurtwegen dus kunnen wijzigen. Maar men kan gerust stellen dat het huidige kader vooralsnog de meeste garanties biedt op het behoud, het herstel en de ontwikkeling van het buurtwegennet.
Wat er voornamelijk schort is de handhaving van de wet op het terrein, niet de wet zelf.

Volgende punten uit de wet vormen de hoeksteen van het stevige juridische statuut:

De publicatie Onze buurtwegen juridisch bekeken. Een brochure voor gemeentebesturen en gebruikers, door Anne Mie Draye, Koning Boudewijnstichting, 1998-2002.

Vlaams-Brabants geoloket buurtwegen online

Als laatste in de rij van de Vlaamse provincies werd nu ook de kaarten (plannen) van de Vlaams-Brabantse atlassen -dus ook die van Opwijk- van de buurtwegen op het internet geplaatst.

Men vindt hem op het adres gdi.vlaamsbrabant.be/AtlasBuurtwegen.

De samengevoegde gedetailleerde kaarten zijn tot in alle details inzoombaar. Alle (officiële) wijzigingen sinds midden 19de eeuw die bij het provinciebestuur gekend zijn (verplaatsingen, afschaffingen, versmallingen, verbredingen,...) zijn op het plan in een andere kleur  aangeduid. Men kan ook voor elk van deze wijzigingen het goedgekeurd document opvragen (plan met opmetingen,...).

Spijtig genoeg zijn de bijhorende tabellen nog niet digitaal beschikbaar (algemene tabel met wegkarakteristieken,..., staat van de teruggegeven en de ingenomen gronden,..., tabel van de eigenaars van de percelen die aan de wegen grenzen,...).

Meer info over de buurtwegen, de wet van 1841, de atlassen van Opwijk en Mazenzele,...: zie ook de diapresentatie 12.11.2003.