Je zou kunnen zeggen dat de Erfgoeddag in de lente doet, wat de Open Monumentendag in het najaar doet.

Open Monumentendag werkt vooral met onroerend erfgoed en werkt vooral met monumenten, andere waardevolle gebouwen en archeologische sites en landschappen.

Tijdens de Erfgoeddag staat vooral het roerend en immaterieel erfgoed, ook wel het bewegend en onzichtbaar erfgoed  genoemd, centraal.  Dat zijn kort gezegd de dingen en de verhalen die we van onze voorouders erfden. Die zijn minder monumentaal, maar net zo belangrijk als onze gebouwen.

De Erfgoeddag werkt elk jaar met een thema: Verzamelen (2002), Op Reis (2003), 't Zit in de Familie (2004), Gevaar (2005), In Kleur (2006), Waarden (2007), Word verwacht: (2008), Uit vriedschap!? (2009).

Op zondag 25 april 2010 vindt de tiende editie van Erfgoeddag plaats, met als centraal thema 'Fake?'.

Ook nu wil de Erfgoeddag iedereen (sector, publiek en beleid) laten stil staan bij het belang van het cultureel erfgoed in onze omgeving.

Dacht je echt dat erfgoed alleen maar iets is van vroeger? Dat alleen oude mensen ermee bezig zijn? Dat het voor jou helemaal niks betekent? Dat dacht je maar! Iedereen houdt herinneringen bij van een ver of minder ver verleden: de foto's van je eigen kindertijd, een collectie bidprentjes van de familie, de verhalen van je (groot)vader over de oorlog, het sappige Opwijks dialect, de kinderliedjes die je moeder zong, de ontstaansgeschiedenis van je dorp, het poëziealbum dat je altijd hebt bewaard,…

Het erfgoed is al het waardevolle dat wij overgeleverd kregen van onze voorgangers. Het is belangrijk voor iedereen! Het zegt waar we vandaan komen. En bepaalt zo mee waar we naartoe gaan. Erfgoeddag zorgt ervoor dat je tijdslijn steeds langer wordt.

Erfgoed vind je overal terug en komt uit verschillende domeinen: industrie, cultuurgeschiedenis, kunst, wetenschap,...

Het erfgoed bepaalt mee het karakter en de eigenheid van onze samenleving. De zorg voor het cultureel erfgoed is dan ook heel belangrijk. En trouwens, met al dat erfgoed moet ook iets gedaan worden. Geef het erfgoed een actuele, betekenisvolle plaats in de samenleving... zodat het erfgoed van vandaag een mooie toekomst krijgt.

Het thema van deze jubileumeditie van Erfgoeddag biedt ons een geldig excuus om eens stil te staan bij en samen met het publiek in te gaan op deze achtergrond van onze hedendaagse erfgoedbenadering. FAKE? nodigt en daagt ons uit tot zoektochten naar en presentaties van voorbeelden uit de eigen dagelijkse praktijk. Wij gunnen het publiek –onze erfgoedgemeenschap– die diepgaandere blik achter en doorheen de oude en voortdurende maskerade van manieren van voorstellen (performance) en van steeds weer voorlopige en voorwaardelijke duidingen (interpretatie). Wij trachten de illusie van authenticiteit te doorprikken die altijd weer op de loer liggen.

Ook dit jaar werkt de Heemkring Opwijk-Mazenzele traditiegetrouw ter gelegenheid van de Erfgoeddag een kwalitatief programma uit dat direct aansluit bij het centrale onderwerp voor Vlaanderen 'Fake?'.

De woordelijke waarheid achter fake

Wie even aandachtiger wil kijken naar het woord fake, ontdekt dat deze term uitermate geschikt is om er onze 21ste eeuwse benadering van erfgoed mee te thematiseren. Voor de Engelsen zelf is fake immers absoluut geen authentiek Engels woord. De oudste vermelding dateert slechts uit 1775 en situeert zich in de boeventaal van de Londense onderwereld.

Volgens The Concise Oxford Dictionary of English Etymology (1996) moet de oorsprong van dit woord gezocht worden in het Continentaalgermaanse werkwoord 'vegen', in de betekenis van opblinken, opnieuw glans geven. Fake is dus meer Nederlands en minder Engels dan op het eerste gezicht zou lijken. En is de achterliggende etymologie niet ook een goede beschrijving van waar we binnen de erfgoedzorg permanent mee bezig zijn: de wat in vergetelheid geraakte, materiële en immateriële culturele getuigenissen uit het verleden afstoffen en opblinken om ze telkens weer terug onder de aandacht te brengen en ze voor herinterpretatie en adaptatie beschikbaar te maken? Een sprookjesvergelijking met de oude olielamp uit De vertellingen van duizend-en-één-nacht dringt zich bijna op. Pas door het opwrijven ervan wekt Aladin de geest erin op, die vervolgens (erfgoed)wensen in vervulling kan laten gaan.

'Fake' betekent volgens de Van Dale: bedrog, namaak, misleiding. Het is een synoniem voor 'nep'. Als werkwoord is het faken, en dat betekent doen alsof, imiteren, namaken. 'Fake' heeft met andere woorden meerdere betekenislagen. Volgens hetzelfde woordenboek is fake in het Nederlands eerst gangbaar sinds 1965.
Wellicht kon in de verleiding komen om dit thema aan de orde te stellen via een veel ouder begrip, namelijk 'konterfeiten’ (oudste vermelding in 1277). In het Nederlands is dat een wat archaïsch woord voor het afbeelden of uitschilderen van een persoon. Een konterfeitsel is dus een portretschilderij, dat de opdrachtgever(s) ervan doorgaans flatterend en omgeven door statussymboliek voorstelt. Voor een deel van de erfgoedsector was dit wellicht ook een mooi thema geweest. In het Engels heeft to counterfeit echter de harde betekenis van ‘vervalsen, frauduleus kopiëren’. Niet zozeer deze negatievere gevoelslading in de taal van Albion, maar een overweging van taalpuristische aard gaf echter uiteindelijk de doorslag bij de keuze voor de breder inzetbare term fake. Het konterfeiten hebben we namelijk – als we de etymologie haar rechten gunnen – van de Fransen afgekeken.

Het woord is een verbastering van contrefaire, dat niet letterlijk als ‘tegenwerken’ vertaald moet worden maar eerder als ‘het tegenbeeld van iets vervaardigen’. Men wou via het thema van Erfgoeddag uiteraard veel voor het erfgoedpubliek mogelijk maken, maar toch geen naaperij van het buitenland.