Het oorlogsdagboek 1914-1918 van Louis Lindemans

1914 - 25-27 september

N.v.d.r. 

Zaterdag 26 en zondag 27 september 1914 waren ongetwijfeld de meest memorabele dagen van de oorlogsperiode voor Opwijk.

In het kader van de derde een laatste uitval van het Belgisch leger uit de vesting Antwerpen, werd de noordkant van Opwijk als het ware gevangen tussen het Belgisch (Lebbeke, Dendermonde, Buggenhout,...) en het Duitse leger (Opwijk, Merchtem, Asse,...). 

Op 't Eeksken staken de Duitsers, onder het voorwendsel van 'Man hat geschossen', 10 huizen met stallen en schuur in brand. De huisraad en de oogst ging mee in de vlammen op. De mannelijke inwoners werden gevangen genomen en weggeleid naar Droeshout-Mansteen om gefusilleerd te worden. Frans De Keersmaecker werd doodgeschoten. Door toeval, maar ook door de vastberaden tussenkomst van Opwijkse gezagsdragers en andere vooraanstaande burgers, bleven de andere inwoners gespaard. Maar door die barbaarse houding van de Duitsers en de wrede gebeurtenissen (o.a. in Lebbeke) indachtig, hadden de Opwijkenaren nu zelf ervaren wat hun onder een Duitse bezetting nog kon te wachten staan.

In zijn dagboek verhaalt Louis Lindemans ons uitvoerig de gebeurtenissen van die dagen in Opwijk. Zijn relaas van vrijdag 25 september tot zondag 27 september 1914 is opgenomen op deze pagina.

Louis Lindemans beschijft ook uitgebreid de verschrikkelijke oorlogsgebeurtenissen in Grembergen (waar zijn schoonfamilie de Waepenaert de Kerrebrouck woonde en waar zijn schoonbroer ook burgemeester was), de lotgevallen van zijn familie aldaar, alsmede het verblijf van de jongste kinderen Lindemans in Grembergen en vervolgens hun vlucht naar Holland.  Wij beperken ons hier tot de gebeurtenissen die, naar onze mening, het belangrijkste zijn voor Opwijk en Mazenzele.

Vrijdag 25 sept. (1914)

Canonnade richting Mechelen - B. patrouille breekt de rails op van de ijzeren baan.

De hierlegerende D. troepen komen van Nancy, waar ze achteruitgeslagen werden (Gén. major von Trüpp) - Bataillon fürer oberleutenant Meersman, oberlieutenant Klugel (?), etc. logeeren op de hoeve De Smedt, Hulst. Op bevel van de D., mag niemand na 8 uren buiten zijn deur gaan. Aankomst te Grembergen, etc. van de 4e Divisie (1) (Gén. Michel). Bezoeken de fam. De Waep.: Louis Geeurickx (die droevig nieuws brengt van Vertommen, Ducke) en Henri Borginon. 3e brigade Landwehr bedreigt Dendermonde. De 4e Belg. Divisie (Michel) moet zo 'de front' aanranden. De Belgen bezetten Lebbeke. 3 Belgen sneuvelen te Lebbeke: Ernest Helskens van S. Amandsberg, begraven in de Snijderstraat (:Carab. cycliste), Du Monceau (Gent), ontgraven in de statie Heizijde (Veldartilleur) en Holvoet (Brugge), ontgraven in de Groenstraat (5e Jagers). Gevechten te Audeghem.

(1) Treurige doortocht van die 54 ongelukkigen, tusschen dewelke ouderlingen van 70 jaar, die nauwelijks kunnen volgen, en met den paternoster in de bevende handen achteraan komen gesukkeld, voortgestampt door brutale soldaten, beschimpt en beledigd door steeds aanrukkende duitschers, - en tusschen hen, Fr. De Keersmaecker, het aangezicht bebloed (baionette), met een ransel op den rug !

[bladzijde 44 van het dagboek ontbreekt !]

... op de oevers van de Schelde; de 5e Div. moet ze op haren rechtervleugel (tusschen Dend. en Mechelen) aanranden; de 2e Cavalerie moet ze, in de richting, Aalst, op haren linkervleugel bestormen.

Wij zitten er te midden in. God beware ons !

Van 's morgens af buldert het kanon in de richting Dend. Vele duitschers sneuvelen tusschen 'den Otter' en de statie van Sint Gillis (Slag van Sint Gillis - Lebbeke).

Rond den middag trekken rond 80 D. Door het Dorp naar 't Eeksken, waar de voorposten der B. (chasseurs) liggen- Aan het straatje achter het huis van Fr. De Keersmaeker (Eeksken), schieten B. chasseurs, in de beeten verdoken- Een D. Getroffen. 'Man hat geschossen !' huilen de D.- Tien huizen worden zodra in brand gestoken: Noch stallen, noch oogstmijten worden gespaa rde. 52 burgers, tusschen dewelke oude menschen, worden gevangen genomen. Vrouwen en kinderen worden op eenen hoek van de straat samengebracht, en moeten geknield blijven, de armen omhoog, terwijl de huizen branden, en de mans meegesleurd worden naar het Dorp, en verder naar Mansteen: Hun lijdensweg ... (1). De gekwetste D., een zekere Otto Richter, van Gorlitzer, kreis Kulau, wordt door de D. Op een kruiwagen naar het Pensionaat (Rood Kruis) gebracht, rond 2 uren: Hij was getroffen midden in het lijf, waarschijnlijk was de maag doorboord.

Een geblindeerde trein houdt stil aan de Doodstraat- En... bij den chef. Koelbloedigheid van zijne dame.

# 400 B. (3e ch.) trekken door Bugg. Bosch en bezetten de Brabantsche grens, langs 't Hof ten Houte, Neerveldestr. en Doodstr. Een B. batterie voor Bug. Bosch, tusschen Kalkestraat (Bug.) en Revenstraat, tegen het Bosch, schiet in de richting Nijv...

Eene andere batterie aan de Wiesbeek (Hoeve César T...) schiet in de richting Opwijck en Nijverseel, doch raakt te kort ...

Ondertusschen wordt er gestreden op Eeksken, Lebbeke, Opstal, waar de B. chasseurs tot het offensief overgaan.

Duitsche gekwetsten worden naar het Pensionaat gebracht.- De D. doctoors Speyer en Panter, even als onze doctoors, bestadigen dat de wonde van Otto Richter door een oorlogswapen (en niet door een jachtgeweer) werd veroorzaakt. In den valavond is het D. leger op Opwijck terug geslagen. Belg. troepen bezetten de statie van Peiseghem, doorkruisen het Eeksken, en leggen loopgraven aan op Eeksken en Nijverseel tot aan de ijzeren weg naar Aalst. D. batterijen zijn opgesteld rond Opwijck (Bocht, Heirbaan, Nieuwstraat, Kalkestraat, Plaizanten hof.) Het grof geschut der Belgen treft verscheidene huizen (Van Cauter-Meskens, Van Leebeek, etc.) scherven van scrapnels vallen op 't Pensionaat. De bommen sissen in de lucht. Algemeene angst. Geen mensch op straat ! De D. staf in de Statiestraat: De statiechef en zijne dame gedwongen in den kelder te blijven met de bedreiging voor den kop geschoten te worden. De piqueur Coppens gedwongen op eenen stoel, op de spoorbaan zelf, tusschen twee vuren, te blijven zitten. B. leger op Hoogen Jan. Een akelige tijding wordt ons gebracht. De 52 menschen van t'Eeksken, onder gejouw en bedreigingen van D. naar Mansteen overgebracht, zijn met de dood bedreigd ... De burgemeester en Jan Lindemans (die meegaat als taalman), begeven zich, onder het aanhoudende vuur, naar de Stationstraat, waar de bataillon fürer Meersman, met zijne officieren, allen te paard, zich bevinden, ten einde de loslating van de ongelukkige gevangenen van Eeksken af te smeken. Brutale antwoord van Meersman. 'In tijd van oorlog heeft men den tijd niet te onderzoeken wie plichtig is of niet. Fusilleren!' Meer menschlievende gevoelens van eenen der officieren die, na Jan gehoord te hebben, verklaart dat, vermits de D. doctoors zelf zeggen dat hier geen spraak kan zijn van eenige aanranding door burgers, die menschen onplichtig zijn. Schrik heerschte op dat oogenblik tusschen officieren en soldaten. Bommen en scraphnels ontploffen in den omtrek. De soldaten beschutten zich langsheen de huizen van de Statiestraat. Een soldaat, naar het Dorp gestuurd voor opeischen vleesch, aanstonds niet terugkeerende zijnde, bedreigt Meersman het Dorp in assche te leggen ... Zienlijk is die laffe bloedhond dol van angst.

(*) Angst in gansch het Dorp. Een vijftigtal mannen verborgen in de onderaardsche goten (égouts), anderen in onderaardsche schuilplaatsen die ze, deze laatste dag zelf opgetimmerd hebben. In dergelijk hol zitten (in de K... Gust De Meersman en anderen). Juist boven hen knuppelen D. ... in eenen appelaar. De grond begeeft. Met rug en armen pogen de dompelaars het gewelf te schragen. 'Jongens, willen wij ons overgeven ?'

Intusschen heeft Dr. Speyer het Gesticht verlaten. Is hij het of een andere officier die de moorderij van de gevangenen van Eeksken belette ? Na lang dralen had men die menschen gedwongen een groote put te delven, waarin ze moesten begraven worden. Toen het reeds duister was werden ze op eene lange rij geplaatst langsheen de provinciebaan om voor den kop geschoten te worden. Reeds was Frans De Keersmaeker, - dien ze bijzonderlijk beschuldigd hadden, met eenen ijselijken schreeuw, onder hunne ballen gevallen, toen eensklaps een officier, met groot lawijt, bevel geeft de moorderij te staken en de gevangenen naar het Dorp terug te brengen. De Keersmaeker wordt ter plaatse begraven, en de gevangenen worden te Opwijk in de Sint Pauluszaal gebracht. Hunne huisgenoten, op vlucht gedreven, weten niets over hun lot. Al de D. gekwetsten worden dienzelfden avond naar Brussel vervoerd. Meersman en zijne officieren, alsook de 2 doctoors achten zich niet in veiligheid in het Dorp en gaan naar de Hulst, op de hoeve De Smedt, vernachten. De statie, Statiestraat en een deel van het Dorp zijn dan ganschen nacht door Duitschers bezet (*).

(*) Rond 9 uren trekt een deel van 1e Linie uit de Ravenstraat naar 't Hof ten Houte, en keert rond 11 uren terug naar Heizijde.

In den avond nadert een voorpost B. chasseurs de statie om die te bezetten. Bijtijds bemerken zij dat deze vol Duitschen zit. 'Filons, roept de aanleider Cornu, ce sont des Allemands !' Maar hij valt op den zelfden stond, getroffen in de bil, terwijl zijne makkers haastig wegvluchten. De arme jongen blijft daar den ganschen nacht liggen, in eene plek beeten. Geburen (De Cock-De Donder) hooren hem kermen, maar niemand durft buiten komen.

Dien avond zijn de D. volop in de aftocht. De Belgen zijn in Peiseghem (*). Lebbeke is gans heroverd. Reeds in den namiddag, toen de huizen van Eeksken nog brandden, trokken daar Vlaamschsprekende troepen voorbij. Op Nijverseel (Hoeksken) vertellen meisjes aan onze soldaten dat op de groote baan de D. hunne peerden ijlings uitgespannen hebben, en naar Assche vluchten, hunne kanons en munitiewagens achterlatende. De B. soldaten stellen voor die te gaan halen, doch daar de nacht valt, stemt hun onderofficier hierin niet toe. Den ganschen nacht, geschut en trompettengeschal. Belgen sneuvelen in Buggenhout-Bosch en 3 Belgen (Vernimmen, Glas en ... ?) worden doodelijk getroffen op t'Eeksken. Een D. officier ligt zwaar gekwetst aan t' Hof ten Breen. In Bugg. Dorp logeren honderden Belgen: Den ganschen namiddag hebben zij gestreden. Tusschen hen bevinden zich E.H. Bernaerts, luit. VandeVelde van Mazel, en Aloise De Smedt van Opwijck. Zij hopen morgen ... De Belgen bezetten Lebbeke. Zij hopen vooruit te trekken. Rond 10 uren ontmoet burgemeester Dubois den generaal Scherre, en verzoekt hem te zijnent het ontbijt te nemen. Doch reeds te 11 uren moeten de B. achteruit trekken. De soldaten, ontz... roepen tot wie het hooren wil: 'Zoo wij achteruitgaan, vlucht dan allen. De D. naderen, en zeker wordt gij allen vermoord'. Rond 12 uren vallen de eerste schrapnellen in het Dorp. Het B. geschut antwoordt. In minder dan eene halve uur zijn de straten opgepropt met soldaten, vrouwen, kinderen. Alleman vlucht naar Dendermonde.

5 u. 's morgens, komen aan de statie van Opwijck, in volle wanorde, 2 à 3 compagnies D. voetvolk met eene batterie kanonnen. Zij komen van 't Eeksken en vragen naar water.

door Opwijk te trekken en Assche te bereiken...

Zondag 27 sept.

Angstige nacht ! Onophoudelijk geweergeknetter. 's Morgens, rond 5 uren, worden wij wakker geschokt door eene hevige kanonnade, dicht bij ons. Duitsche batteries, op de hoogte dezen kant Hollestraat, en verder op Cleye, Galgenstraat etc. beschieten Buggenhout Bosch, Boschkant, Kranenbek en richten verder hun vuur op Lebbeke. Menschen gedood op Merchtem Dries rond 5 ½. Bommen ontploffen boven de kerk van Peiseghem, rond de kerk en langsheen den ijzeren weg. Schier geene B. in de Ravenstraat, maar wel in Bug. Bosch: Eene B. batterie tegen het Bosch, tusschen Ravenstraat en Kalkestraat.

Te Opwijck, trekken versche D. troepen, uit Assche (?) rond 6 ½ u. voorbij de kerk, en slaan de arduinen baliën van het kerkhof aan stukken. Niemand waagt zich naar de kerk. Gansch het Eeksken en Neerveldestraat op vlucht. Die ongelukkigen vluchten tusschen de B. en D. linies. Geweergevecht tusschen D. en Belge van 7 tot 10 u. 's m. De D. vallen aan van de Opw. Grens (Neerveld). Rond 8 uren eerst komen zij in de Ravenstraat. B. kanonnen aan 't Bosch beantwoorden het D. geschut rond 6 ½, maar worden weldra tot zwijgen gebracht.

Rond 7 ½ u. wordt de soldaat Cornu (van Cuesmes, 5e ch.) 's avonds tevoren gekwetst achter de statie, en die den ganschen nacht op het veld bleef liggen, gansch uitgeput, door de D. brancardiers naar het Pens. gebracht.

Geene hoogmis. Panique in Opw. Dorp. Alleman in kelders en onderaardsche goten en schuilplaatsen. Velen vluchten: E.H. Walgrave, de commisaris Rombouts, de secretaris A. Heyvaert, etc. Gansch den dag, aanhoudend gevecht op Lebbeke, Eeksken, Heizijde, Opstal ... en verder op Gijseghem, Audeghem ... D. batteries, eerst in de Heirbaan (Yzeren weg) opgesteld, bereiken weldra de Wiesbeek (hoeve Cis. Temmerman) en beschieten de kerk en de molen van Opstal. Verscheidene huizen verwoest. Zichtbaar trekken de B. linies achteruit ... Drij Belgen (Jos. Steyaert, Everghem, Amédée Van de Kerckhove, Mouscroen, en Georges Henpoel, Hautrive, allen 5e ch.) en een dertigtal gekwetste D., de eene op draagberries, en karren, andere lichtgekwetste (aan handen voornamelijk) te voet, komen aan in 't Pensionaat. Op andere plaatsen (namelijk Herebout, in Breestraat) vervoert men dooden en gekwetsten. In den namiddag rijdt onze gast, Victor Van Eycken, oud-soldaat, twee maal, met kar en peerd, naar Eeksken en Opstal achter gekwetsten. De 2 D. doctoors, onze doctoors, onze onderwijzers (Rood Kruis) zijn overlast van werk. Steeds worden nieuwe gekwetsten aangebracht. Treurige begankenis ! 's Avonds worden al de D. en B. gekwetsten, na vermaakt geweest te zijn, met karren naar B. vervoerd, vergezeld van gewapende Roodkruis soldaten. (Krankentragers mit gewehr, Dr Speyer en Bertus met zijne bollanteern). Rond 8 ½ 's avonds, als reeds de D. doctoors vertrokken waren, worden nog gekwetsten op 5 à 6 karren aangebracht. Tusschen hen bevinden zich de Belgen: Arthur Therasie, Watermaal; Gustave Burssens, Heusden, die naar eene chique vraagt, en Alfons Daese, Gent Pijlstraat (1e L.). Deze laatste wordt op de kar zelve door mijn zoon Joseph en eenen kleinen Duitsch vermaakt. De arme jongen, door mitrailleurkogels, zijlings den buik en aan den arm gewond was nog niet vermaakt geweest, had veel bloed verloren en was gansch uitgeput. Terwijl al de anderen dien zelfden avond nog naar Brussel moesten overgebracht worden, mocht Daese, - na lang smeeken, - hier blijven. Zeker, ware hij onderweg, aan de hevige pijnen bezweken. Nu toch, kan hij hier, bij vrienden, in vrede sterven ! Rond 11 uren 's nachts, komen nog toe op eene kar: Louis Van Nuffel, Buggenhout-Opstal (21e L.) 's daags te vore aan de schouder gewond; Raymond Nerinckx, Ruysselede (21e L.), Joseph Gilmond, Soignies, brancardier, Orwal Meunier, Ellezelles, kap. 1e Art, deze laatste niet gekwetst. Allen waren gevangen genomen te Lebbeke (Heizijde) in eenen kelder. Zij slapen hier eene ½ uur en vertrekken in den nacht naar Brussel. Dr. Speyer was reeds lang vertrokken. Hij logeerde bij den burgemeester (?). De Duitschen zijn heden een sprong vooruit gekomen. Zij logeren tot kort bij het kerkhof van Lebbekke en bezetten de statie van Heizijde. In Buggenhout hebben zij de Bovelingenstraat bereikt (hoeve Lissens). Buggenhout zelf is zonder troepen. De Belgen zijn terugge... tot in Baasrode. In Londerzeel hebben zij het Dorp verlaten en houden 's avonds nog achter de statie. Reeds 's morgens hadden de B. officiers de laatste burgers aangemaand te vluchten (Jan Caluwaerts) . Het klooster en verscheidene huizen werden dien dag door de vlammen vernield. Onderscheidde zich te Opwijck-Buggenhout 26/27 Sept. ..kernaerts, almoezenier 1e Chass. (werd Ridder der Leop. ...). Sneuvelden heden te Peiseghem Luit. Van Dale, 10e Linie. Sneuvelden te Lebbeke, en zijn daar begraven, den 26e 2 sold...van het 10e Linie, en den 27e, 13 soldaten id. en een cara...

Uit Aalst, deden de Belgen (Cavalerie) heden een poging de D. langs achter aan te vallen. B. batteries beschieten uit T... fabriek Van de Putte, te Assche, dat vol buit stak. De Belgen wagen zich tot bij het kasteel Vin. Eene ... ontstond in Assche tusschen de D. In alle haast vluchtten zij met munitiewagens op de kassei naar Walferghem. Zij waren weinig in getal, en dachten met versche engelsche troepen te doen te hebben.

Deze nacht logeren 1500 duitschen (132e Reg.) in M. Drij B. generaals: Michel, Scherre en Warbroeck bevinden zich deze namiddag te Grembergen in het huis de Waepenaert. Een honderdtal D. en B. gekwetsten (van 26e en 27e Sept.) worden 's namiddags in Gremb. Statie door het B. RoodKruis verzorgd, en per ijzeren weg weggevoerd. Een D. officier van Keulen sterft en wordt op het kerkhof begraven. 'La 4e Div., sortant de Termonde, s'avançant par les 2 rives de la Dendre, fut vivement engagée', zegt een officiëel rapport. 'La 5e Div. (Bugg. Lobnderzeel) ayant des craintes pour son flanc gauche, n'aborda l'ennemi qu'avec de faibles forces'. 'C'est dommage', zei dien avond te Gr. een opperofficier, 'la 5e Div. n'a pas bien donné.'

(*) La Div. de Cavalerie de son côté refoula à Alost les détachements allemands qui gardaient les passages de la Dendre et poussa des pointes jusque Assche. (id.)

Te Buggenhout (Hooge Linde) worden 19 B. gesneuvelden ter plaatse begraven. Lijken van b. gesneuvelden waren totaal van hunne kleederen ontbloot. In de mond van 2 b. gesneuvelden hadden de D. eene cigaar geplaatst.

Gevecht te Assche.

De statiechef van Opw. wordt met een gepansterde trein (train blindé) naar Aalst gevoerd, waar men voor goed aan 't plunderen is, en terug naar Opw. gebracht. Onderwegen wordt achtergelaten oorlogsmateriaal opgeladen.

Verscheidene oude mannen van 't Eeksken, door de D. gevangen genomen zaterdag, en die den nacht in St. P.zaal hebben doorgebracht nemen zondag het middagmaal bij E.H. Van Gestel. Een hunner, L. Aerts voor het eten, knielt er met uitgestrekte armen, bedankt God die ... te voren, van de dood verlost.