Op zondag 13 september 2009 wordt in gans Vlaanderen de 21ste editie Open Monumentendag Vlaanderen (OMD) georganiseerd. 
Dit jaar is het OMD-thema 'Zorg'.

Onze Heemkring doet ook dit jaar mee met een project in Opwijk rond dit thema.

De Open Monumentendag Vlaanderen (OMD)

Open Monumentendag Vlaanderen is het grootste culturele eendagsevenement van Vlaanderen. Tijdens Open Monumentendag, steeds op de tweede zondag van september, staat het onroerend erfgoed in de kijker, ieder jaar rond een specifiek thema. Het resultaat is dat Open Monumentendag ieder jaar nieuwe verrassingen biedt!

Doel is het brede publiek en de overheden op de diverse niveaus bewust te maken van de rol en betekenis van erfgoed in al zijn facetten, dat bewustzijn te versterken en zo de solidariteit rond erfgoedzorg te vergroten.

Op zondag 13 september 2009 vindt de 21ste editie plaats en dit jaar staat het onroerend erfgoed rond het thema ZORG in de schijnwerpers.

De Open Monumentendag Vlaanderen: het doel

Als de beleving een belevenis wordt

De Open Monumentendag wil het publiek van dichtbij laten kennismaken met het bouwkundig erfgoed, door monumenten één dag per jaar gratis open te stellen voor het publiek. De achterliggende gedachte is sensibilisering, en daarmee versterking van de solidariteit rond monumentenzorg.

20 edities lang bleef het aantal deelnemende gemeenten, het aantal opengestelde monumenten en nevenactiviteiten en vooral, het aantal bezoekers gestaag stijgen. De Open Monumentendag is intussen een evidentie geworden, een jaarlijkse cultuurmanifestatie waarbij alle registers worden opengetrokken. Op die ene dag wordt aandacht gevraagd voor de waarde van ons bouwkundig erfgoed, en inzicht geboden in de historische, actuele en toekomstige context. De resultaten zijn duidelijk: meer dan ooit is iedereen er zich van bewust dat het behoud en de openstelling van ons patrimonium de investering waard is.

De Open Monumentendag is niet alleen belangrijk omdat hij aandacht vraagt en inzicht biedt. Deze dag is vooral een eigentijds cultuurfeest, een unieke belevenis met de focus op architectuur, kunsten, wetenschappen en de meest uiteenlopende maatschappelijke aspecten van monumenten.
Het is een dag waarop honderdduizenden mensen genieten van de ontdekking van nieuwe plekjes in hun buurt, of van de herontdekking van al bekende plekjes.

Organisatie op Vlaams niveau en ... tot in de dorpen

Wie doet wat

De Vlaamse Open Monumentendag is een lokaal gebeuren dat op provinciaal en Vlaams niveau wordt begeleid en ondersteund:

Intensief samenwerkende partners

Open Monumentendag Vlaanderen is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen diverse partners. Het is een initiatief van de steden en gemeenten, de vijf Vlaamse provincies en het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, respectievelijk vertegenwoordigd door de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten, de Vereniging van Vlaamse Provincies en het Agentschap Onroerend Erfgoed. Het evenement wordt georganiseerd door Lokale Comités en gecoördineerd door het Coördinatiecentrum Open Monumentendag Vlaanderen, dit in samenwerking met Erfgoed Vlaanderen, Monumentenwacht Vlaanderen, VCM-Contactforum voor Erfgoedverenigingen, Erfgoeddag en Toerisme Vlaanderen en met de steun van De Lijn, één, Radio 1 en De Standaard.

Thema voor 2009: Zorg 

De eerste OMD ging van start met de slogan 'Geboden Toegang'. Van een echt thema was toen nog geen sprake. Open Monumentendag werkt sinds 1992 met een jaarlijks wisselend thema. Op die manier worden elk jaar andere monumenten, landschappen en archeologische sites in de kijker gezet. Een thema zorgt voor een rode draad doorheen het landelijke en het lokale aanbod, reikt een originele invalshoek aan en legt de nadruk op de grote diversiteit van het onroerend erfgoed. Sinds 1992 werkt Open Monumentendag met een jaarlijks wisselend thema. Zo kunnen elk jaar nieuwe sites aan bod komen, en kunnen vertrouwde deelnemers op een andere manier belicht worden.

In 2009 is 'Zorg' het OMD-thema.
Hierbij wordt gefocust op het onroerend erfgoed dat te maken heeft met het geestelijk, lichamelijk en maatschappelijk welzijn van de mens: de aspecten van zorg die bepalend waren voor architectuur en inrichting, de gebouwen die speciaal voor allerlei vormen van zorg werden opgetrokken, de parken en andere landschapsvormen die bij zulke instellingen behoren, de sporen van zorg die archeologen terugvinden.
Het thema 'Zorg' levert zeker opnieuw een zeer divers en verrassend programma op. Geestelijk, lichamelijk en maatschappelijk welzijn is sinds mensenheugenis een belangrijke pijler van de samenleving en heeft duidelijke archeologische, bouwkundige en landschappelijke sporen nagelaten in elke stad of gemeente.

OMDjunior Open Monumentendag de eeuwige jeugd? Een vraag vol overmoed, maar we gaan er prat op dat OMD al jaren jongeren bij zijn werking betrekt en op die manier aan de volgende generatie onroerend-erfgoedzorgers werkt. Het doel van OMDjunior is de jeugd op een prikkelende manier kennis te laten maken met monumenten, landschappen en archeologische sites. Deze 'kleine OMD' is helemaal geen saaie geschiedenisles met jaartallen en moeilijke termen. Met als basis activiteiten en informatie op maat, en daarbovenop een stevige portie interactiviteit, zelfwerkzaamheid en toffe spelelementen, is OMDjunior het recept om kinderen te laten proeven van ons onroerend erfgoed. Zo kunnen ze zich bewust worden van de waarde en het belang van dat erfgoed en er later in grote of kleine daden mee zorg voor dragen. OMDjunior is dus een moment, een dag of meerdere dagen tijdens de periode voor of na Open Monumentendag waarop een aantal lokale comités, exclusief voor de schoolgaande jeugd, één of meerdere sites en monumenten nogmaals openstellen en educatieve activiteiten organiseren 'op maat van de klas'.

Behalve een grootscheeps publieksevenement is de Open Monumentendag Vlaanderen ook een gebeuren met heel wat kennis en inzicht aan de basis. Tal van specialisten uit al dan niet verwante disciplines zorgen ervoor dat het jaarthema in een ruimere context wordt geplaatst. Het verleden heeft meermaals bewezen dat hun benadering vaak de aanzet was tot de (her)ontdekking en waardering van tal van interessant Vlaams bouwkundig erfgoed, ook in Opwijk.