HOM - Heemkundige bijdragen


Afbeeldingen van Sint-Paulus in de Sint-Pauluskerk van Opwijk 

In de Sint-Pauluskerk zijn niet minder dan elf afbeeldingen te zien van Sint-Paulus, waarvan twee in de klokkentoren.

Het Sint-Paulusbeeld op het Sint-Paulusaltaar

Pastoor Van Lokeren (1618-1652) liet in 1628 bij de beeldhouwer Antoon Faydherbe te Mechelen een nieuw Sint-Paulusbeeld maken, dat op het hoofdaltaar van de herstelde Sint-Pauluskerk zou geplaatst worden.

De kerkrekening van 1629 vermeldt hieromtrent bij de uitgaven van 1628:'Item aen Anthoni Faydherbe beeltsnyder de somme van vyf pond VI s. VIII g. ende dat over de leveringhe van een Sint Paulus beelt.' (1629).

Het gepolychromeerde beeld werd in de processie meegedragen zoals blijkt uit een rekening van 1642: Ibid. Betaelt aen de gone die Ste. Pauwels beeld hebben ommegedraeghen (in de processie) 6 schellingen.' (Registr. 1643).

Jaak Ulver (Dendermonde) vervaardigde in 1630 een barokken portiekaltaar in gemarmerd hout (in 1889 gepolychromeerd door Th. Gevels), waarop het Sint-Paulusbeeld en een altaarschilderij (zie verder) werden aangebracht. In 1873 werd het Sint-Paulusaltaar in het koor van de kerk vervangen door het huidig altaar, vervaardigd door Hendrik Peeters-Divoort (Turnhout), in gemarmerd hout, neobarokstijl.

Sedert 1902 wordt het Sint-Paulusbeeld in de jaarlijkse Sint-Pauluspaardenprocessie meegedragen onder een houten verguld baldakijn (in 1756 vermeld in decanaal verslag; een nieuwe troon werd gekocht- verslag 1731) bekroond met een stralenkrans. Het is dan gekleed in een rijkversierde roodfluwelen mantel, die in 1860 door juffrouw Denis te Brussel werd gemaakt. Het beeld werd in 1904 herschilderd op last van de Sint-Paulusbroederschap tegen 95 frank. Later verdween ook de stralenkrans in hout op het hoofd van de heilige, zoals op oude prentkaarten en op het oude bedevaartvaantje te zien is.

Het beeld in gepolychromeerd hout is 94 cm. hoog en stelt de H. Paulus voor als Romeins (?) militair met korte plunje, ruime mantel, lederen been- en voetbeschermers. De figuur is eerder slank van gestalte. Het hoofd is klein in verhouding tot de rest van het lichaam. Door het gebaar met de rechterhand aan het lange zwaard krijgt het beeld een manhaftig karakter. Het geheel werd neogotisch overschilderd met een brokaatpatroon.

Het altaarschilderij: De bekering van Sint-Paulus

Pastoor Gillis Van Lokeren (1618-1652) liet in 1630 voor het nieuwe barokken portiekaltaar in het koor van de kerk -in hetzelfde jaar vervaardigd door Jaak Ulver (Dendermonde)- door de schilder Gaspar de Craeyer(e) een groot altaarschilderij op doek (300 x 221 cm) vervaardigen, dat de bekering voorstelt van Saulus (Paulus) op weg naar Damascus,

De aankoopprijs beroeg 400 gulden of 66 pond 13 schelling 4 groten vlaams.

De schilderij was oorspronkelijk geplaatst op het barokken hoofdaltaar (van Jaak Ulver 1630, in 1644 in St.-Niklaaskoor geplaatst -thans St.-Paulusaltaar-). In 1873, bij de plaatsing van het huidige hoofdaltaar (Peeters-Divoort), werd de schilderij op het Sint-Paulusaltaar (zijbeuk zuid) geplaatst, waarbij het St.-Niklaas-tafereel verhuisde naar achteraan (noordwest) in de kerk.
De schilderij werd in de loop der eeuwen meermaals min of meer grondig gerestaureerd. De laatste restauratie werd uitgevoerd door Jan Heuninckx in het kader van de grote kerkrestauratie 1997-1982.

De gebeeldhouwde groep Sint-Paulus-Bekering op het voetstuk van de preekstoel

De opdracht voor de eikenhouten neoclassistische preekstoel werd in 1818 gegeven aan de Mechelaars schrijnwerker Frans Laurent (1762-1821) en beeldhouwer Jan Pieter Tambuyser (1796-1859). Deze laatste werkte in het atelier van Frans Laurent en werkte de preekstoel voor de Opwijkse kerk af. Het geheel van de preekstoel kostte toentertijd zeker meer dan 3.000 frank, omgerekend de prijs van een huis.
Het grote realistische beeldhouwwerk onderaan de preekstoel toont op dramatische wijze één van de scharniermomenten in het leven van Sint-Paulus: op weg naar Damascus wordt Saulus van zijn paard geworpen en heeft hij een Godservaring die zijn leven totaal omkeert. Van vurige vervolger van de nieuwe 'secte' van de christenen verandert hij in een apostel die over heel de toen gekende wereld de blijde boodschap zal verkondigen.
Van deze beeldengroep Sint-Paulus bekering' wordt op de pastorie een ontwerpmaquette in terracotta (44 cm hoog) bewaard.

Een schilderij dat Sint-Paulus als apostel voorstelt

Tegen de westmuur van de kerk, langs de zuidkant, rond het schilderij 'Doop van Jezus door Sint-Jan Baptist in de Jordaan' (toegeschreven aan Gasparde Craeyer(e), 1649), bevinden zich hangschilderijen met de bustes van de Apostelen (75 x 75 cm), met naambordjes, waaronder dus Sint-Paulus (met zwaard).
Zij zijn een geschenk van pastoor Petrus Jos Van Hemel (Opwijk 1819-1860) aan de parochie en waarschijnlijk afkomstig van de abdij van Tongerlo, vermoedelijk van de hand van de Brusselse schilder Hendrick De Clerck (ca. 1565-1630).

Glasraam in het hoogkoor, SS. Pieter en Pauwel

Dubbel glasraam (in het hoogkoor) door G. Ladon, dat de HH. Petrus en Paulus voorstelt als kerkvorsten met wapenschild, 1894, gebrandschilderd glas.

In 1894 werden de drie vensters aan het uiteinde van het hoogkoor van de Sint-Pauluskerk weer geopend, geheel hersteld en voorzien van figuratief gebrandschilderde glasramen, ontworpen en vervaardigd door Gust Ladon uit Gent. De rekening van G. Ladon, 'glasschilder', van 12 februari 1895, beloopt 900 frank.

Typisch is dat Paulus en Petrus hier naast mekaar afgebeeld staan, wat verwijst naar de feestdag van Petrus en Paulus op 29 juni.

De H. Petrus draagt in de handen een grote sleutel (eerste bisschop) en een boek.

Het wapenschild onderaan is dat van paus Leo XIII, de paus die de encycliek 'Rerum novarum' uitvaardigde en die paus was in 1894. Het onderschrift luidt dan ook 'Leo XIII Pont(tifex) Maximus' en stelt een tiara (driedubbele pauskroon) voor met twee sleutels, een ster, een boom en twee lelies.

De H. Paulus houdt in de ene hand het zwaard en in de andere een boek.

Het wapenschild onderaan is dat van Petrus Lambertus, kardinaal Goossens, aartsbisschop van Mechelen in 1894. Het onderschrift luidt: Omnia et in omnibus Christus' (alles en voor allen Christus) en stelt het monogram PX (Chiro) voor tussen de Griekse hoofdletters Alpha en Omega met onderaan twee lammetjes.

Glasraam in het rechterzijkoor, St.-Paulus in de Areopaag

Glasraam in de kruisbeuk zuid door J. Dobbelaere, dat de H. Paulus in de Aeropaag (heuvel van Ares of Mars, plaats in Athene waar de Raad of het gerechtshof vergaderde) voorstelt, 1914.

De scènes in het glasraam (zoals ook dat van de kruisbeuk noord) is vervat in een soort van medaillon, waarin het tafereel verhalend en helder werd uitgebeeld met het gepaste perspectief en realisme. Dit houdt vanzelfsprekend verband met de grootte van het glasraam dat een breed uitwaaierend tafereel toeliet.
Men ziet de H. Paulus in discussie met de Griekse geleerde, een tafereel dat ook in de Sint-Pauluspaardenprocessie wordt uitgebeeld.

Borstbeeld in halfverheven beeldhouwwerk, boven een biechtstoel

Het medaillon van de biechtstoelen langs de ooskant in de zuiderbeuk (J.J. Janssens, 1774) geeft een busteafbeelding van Sint-Paulus met zwaard. Het is het werk van de Brusselse kunstenaar Van der Schrick (1776).

Sint-Paulusfiguur op sluitsteen in het gewelf van het hoogkoor

Sint-Paulusfiguur op grote zilveren kandelaars

In de driezijdige voet van 2 kandelaars (19e eeuw, in verzilverd geslagen messing, 86 cm hoog) staat een beeldje van Sint-Paulus.

Sint-Paulusfiguur op de Sint-Paulusklokken in de toren

- Sint-Paulusklok van 1947-1948 (klok door de firma M. Michiels te Doornik, 1.750 kg, gestemd in 'Re', ter vervanging van een in 1943 door de Duitsers geroofde klok) met een afbeelding van Sint-Paulus met boek en zwaard.
-

Klok van 1979 (klok door de firma J. Sergeys te Leuven, 2.700 kg, gestemd in 'Si') met afbeelding van Sint-Paulus te paard.

Door een vergissing werd deze klok niet opgedragen aan de H. Maria, zoals haar gebarsten voorganger, maar aan Sint-Paulus, zodat er nu twee klokken met die naam en met zijn beeltenis in de toren hangen.

ATTRIBUTEN van SINT-PAULUS en hun betekenis

boek: verwijst naar zijn brieven (als schrijver en leraar)

zwaard: verwijst naar de vervolging van de christenen of zijn marteldood met het zwaard (als bloedgetuige).


www.heemkringopwijk.be - Print:
© Heemkring Opwijk-Mazenzele (HOM) 1999-2010 

 

Door een bezoek aan de site van de adverteerder (klikken op deze banners) en eventueel met de adverteerder te handelen ontvangt de HOM een kleine vergoeding die gebruikt wordt voor de instandhouding (domeinnaam, hosting, ...) en de uitbreiding van deze website. Beste dank hiervoor.
De externe pagina opent zich in een nieuw venster. Om terug te keren naar de HOM-pagina: klik op de X van de browsertitelbalk (uiterst rechts boven).
De publiciteitsbanners en deze tekst worden niet afgedrukt.